W SYTUACJI KONFLIKTOWEJ

szy

Dlatego też grupy łatwo mogą znaleźć się w sytuacji konflikto­wej, który to konflikt jest często przystrajany i racjo­nalizowany przy pomocy jakiejś, posiadającej pozory słuszności, ideologii. Tak wygląda klasyczna marksi­stowska analiza walki klas i imperializmu. Z pewnoś­cią jest w niej wiele prawdy. Wyjaśnia zachowania wie­lu grup, nie wyłączając marksistów.Jednakże można wątpić, czy tego rodzaju wyjaśnie­nie pozwala nam lepiej zrozumieć nacjonalizm. Jedną z najbardziej rzucających się w oczy cech ruchów naro­dowych jest ich irracjonalność z punktu widzenia ich własnych interesów ekonomicznych. To prawda, że szkocki nacjonalizm po odkryciu ropy naftowej w Mo­rzu Północnym można rozpatrywać w kategoriach czy­stego interesu własnego Szkotów: jak wykazał T. C. Smout, koniec końców nastąpi w Szkocji względny wzrost zarobków. Lecz uczucia narodowe z pewnością są czymś znacznie głębszym. Wiele ruchów narodowych jest sprzecznych z interesem ekonomicznym ludzi w nie zaangażowanych.Tak jest zarówno w wypadku walijskiego, jak i ir­landzkiego nacjonalizmu. Walia jest regionem zacofa­nym ekonomicznie. Poziom przeciętnej stopy życiowej jest niższy niż w Anglii. Gdyby nacjonalistom walij­skim udało się wywalczyć niezależność, stopa życiowa obniżyłaby się, w porównaniu z Anglią, jeszcze bar­dziej.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

WEWNĘTRZNA WSPÓŁPRACA

article-fossil-420x0

„Prymitywne plemiona i cywilizowane ludy pisał muszą nieustannie dbać o wewnętrzną współpracę i zewnętrzną obronę o uczucie przyjaźni wewnątrz, a wrogość na zewnątrz”. Problem tego, co Spencer na­zwał podwójnym kodeksem, podjął następnie Summer, który wprowadził termin etnocentryzm na określe­nie powszechnie występującego poglądu, że grupa wła­sna jest czymś lepszym, a grupy obce czymś gorszym.Od tego czasu zarówno socjologowie, jak i psycholo­gowie wiele uwagi poświęcali etnocentryzmowi. Niek­tórzy psychologowie społeczni uczynili go przedmiotem eksperymentów. Najbardziej znanym eksperymentem jest zapewne doświadczenie M. Sherifa, który grupę amerykańskich chłopców, spędzających wakacje na obozie letnim, podzielił na dwie podgrupy. Jedną z nich nazwał „Grzechotnikami”, a drugą „Orłami”. Zauwa­żył, że pomiędzy obiema grupami szybko powstała sil­na wrogość. Sherif uznał to za dowód, że odmienny sto­sunek do grupy własnej i do grupy obcej jest niezwykle łatwo wywołać. Jednakże jego eksperyment nie dowo­dzi niczego poza tym, co i tak było oczywiste. Nie jest to niczym nowym w eksperymentalnej psychologii spo­łecznej.Podejście socjologiczne do tej problematyki polegało przeważnie na rozpatrywaniu jej w kategoriach racjo­nalnych interesów grup. Pomiędzy różnymi grupami często występują rzeczywiste sprzeczności interesów, związane z posiadaniem ziemi lub pieniędzy.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

SOCJOBIOLOGIA NACJONALIZMU

hqdefault

Przed podjęciem próby wyjaśnienia zjawiska nacjo­nalizmu, rzeczą użyteczną jest określić jego istotę. Na­cjonalizm polega na skłonności istot ludzkich do utoż­samiania się z grupą. Ci, którzy utożsamili się z tą samą grupą, mają poczucie wzajemnej przynależności, nie­mal jak gdyby tworzyli jedną, wielką rodzinę, której częścią się czują i wobec której poczuwają się do wier­ności. Każda grupa wytwarza własną kulturę, która służy zarówno umacnianiu poczucia jedności, jak i od­rębności w stosunku do innych grup. Zasadniczymi ele­mentami kultury grupy są jej obyczaje społeczne, język lub gwara oraz religia. Grupy posiadające własną kul­turę są rozmaicie określane: jako plemiona, społeczeń­stwa, grupy etniczne, kultury lub narody. Prawdopodo­bnie najlepszym, ogólnym terminem jest „grupa włas­na” (ingroup), określenie wprowadzone przez Williama Summera w 1906 r., w książce Folkways. Członkowie grupy własnej przejawiają skłonność do traktowania innych grup — grup obcych (outgroups), w najlepszym razie obojętnie, a w najgorszym pogardli­wie i wrogo. I tak Anglicy uważają, że Szkoci są skąp­cami i uparciuchami, a Irlandczycy niezgułami i pijacz­kami. Szkoci i Irlandczycy uważają Anglików za gład­kich hipokrytów. Powszechność tego rodzaju przesą­dów, dyskredytujących inne grupy i faworyzujących własną, została zauważona przez Darwina. Jednakże po raz pierwszy omówił ją obszernie Herbert Spencer w Zasadach etyki, w 1892 r. Spencer przytoczył wiele przykładów tego, co nazwał podwójnym kodeksem „miłości” i „nienawiści”. W stosunku do własnej grupy czujemy miłość, podczas gdy do innych niena­wiść.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

ELEMENTARNA ZASADA

scherzi-della-natura

Jednakże dobór krewniaczy może być bar­dziej elementarną zasadą, o czym świadczyłaby niechęć rodzin do dzielenia się środkami utrzymania z osobami całkowicie obcymi, w stosunku do których altruizm od­wzajemniony jest mało prawdopodobny. Wystąpienie altruizmu odwzajemnionego może wymagać pewnej znajomości pomiędzy stronami, które go praktykują, albowiem w badaniach pilotażowych „żebrak” dobrze ubrany (wskazówka co do możliwości odwzajemnienia) nie miał większych sukcesów niż ubrany nędznie, kiedy każdy z nich był równie obcy dla osób będących obiek­tem proszalnych zabiegów. Fakt, że jałmużny udzieliło od jednej trzeciej do po­nad połowy osób, do których zwracali się żebrzący, świadczy, że dzielenie się zasobami środków utrzyma­nia jest ważne dla przetrwania ludzi. Jeżeli proszący osobnik może zaprezentować się jako krewny albo co najmniej członek tej samej, najbliższej grupy, prawdo­podobieństwo, że otrzyma wsparcie, niewątpliwie wzrasta. Tak jak w wypadku szympansów, znajomość reguł i przestrzeganie odpowiednich form zachowania się we właściwym kontekście winno mieć wartość adaptacyjną.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

ADRESAT PROŚBY

images (1)

Jeżeli spożywanie jedzenia nie miało miejsca, żebracz- ka o postawie dominacji odnosiła względny sukces, zwracając się do innej, pojedynczej kobiety (ale nie od­nosiła, zwracając się do dwu, będących razem kobiet), albo pojedynczego mężczyzny lub dwu mężczyzn. Inte­resujący jest związek tej pierwszej sytuacji z proble­mem dominacji i podporządkowania oraz możliwość seksualnego podtekstu w tej drugiej. Zważywszy zaś, że niezależnie od pogody ci sami żebrzący studenci odno­sili więcej sukcesów wiosną niż jesienią, wpływ może wywierać pora roku.Jeżeli adresatem prośby były co najmniej dwie osoby, wystarczało to dla zlikwidowania korzyści wynikającej z przyjęcia przez żebrzącego postawy dominacji. Tego rodzaju rezultat zgodny jest z wynikami wskazującymi, że grupy na ogół mniej chętnie udzielają pomocy niż osoby pojedyncze . Aczkolwiek dzielenie się pożywie­niem osobników wchodzących w skład rodziny jest rze­czą pospolitą i zostało udowodnione w odniesieniu do społeczeństw zbieracko-myśliwskich , jednostka, jaką jest rodzina, może jako taka być naturalną przeszkodą dla ogólnego podziału pożywienia. Gospodarka nowo­czesnego społeczeństwa może przezwyciężać (dzięki al­truizmowi odwzajemnionemu) skłonność do dzielenia się wyłącznie z krewnymi (na rzecz której działa dobór krewniaczy).

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

POTWIERDZENIE BADAŃ

new-species-africa

Żebrzący ponownie prosili o 10 centów, nie podając wyjaśnień. Ogółem zwrócili się do 141 mężczyzn, 174 kobiet i 132 par mieszanych, w 216 wypadkach osoby, do których się zwrócono, za­jęte były spożywaniem posiłku, a w 231 nie.Badania potwierdziły wyniki badań pilotażowych (tabl. 2). Aczkolwiek żebranie kobiet było bardziej owocne niż mężczyzn, ci sami mężczyźni odnieśli więk­szy sukces w badaniach pilotażowych (53%) niż kobie­ty w badaniach głównych (41%). Dwie mogą być tego przyczyny: 1. badania były prowadzone jesienią, pod­czas kiedy poprzednie wiosną, 2. w badaniach głów­nych przedmiotem badań uczyniono dodatkowo grupy rodzinne, które rzadko dawały jałmużnę.„Żebrakom” udawało się względnie dobrze jedynie wtedy, kiedy w postawie podporządkowania zwracali się do jedzących kobiet. Prośby „żebraczek” były sku­teczniejsze niż „żebraków”, zwłaszcza jeżeli w posta­wie podporządkowania zwracały się do jedzących męż­czyzn lub w postawie dominacji do samotnej kobiety lub samotnego mężczyzny, który nie był zajęty spoży­waniem posiłku. Obiekty zabiegów proszalnych, skła­dające się z więcej niż jednej osoby, zwłaszcza rodziny, a także pary złożone z mężczyzny i kobiety, były naj­bardziej niechętne dawaniu jałmużny.

 

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

POSTAWA DOMINACJI

images (2)

Postawa dominacji na wyprostowanej sylwet­ce, podniesionej głowie, kontakcie wzrokowym i nie wyciąganiu ręki. „Żebracy” ubrani byli albo bardzo dobrze, albo nędznie. Do osób będących obiektem eks­perymentu, z których jedne zajęte były jedzeniem, inne zaś nie, zwracano się w miejscach publicznych, w dniach słonecznych lub pochmurnych. Badanie to od­bywało się na wiosnę.„Żebracy” odnosili znacznie większy sukces, jeżeli zwracali się do samotnej kobiety lub dwu kobiet niż do mężczyzny z kobietą. Wyraźnie nieskuteczne było zwracanie się z prośbą do samotnego mężczyzny lub dwu znajdujących się razem mężczyzn. Większe powo­dzenie odnosili, zwracając się do osób, które zajęte były jedzeniem, niż do tych, które nie spożywały niczego. Ogółem, żebranie zostało uwieńczone powodzeniem w 53% przypadków braczek. Przeprowadzono je jesienią, a żebrzący ubrani byli swobodnie, ani bardzo dobrze, ani nędznie. Dwie studentki oraz dwu studentów, którzy brali udział w poprzednich badaniach, zwracało się pojedynczo do osób będących adresatami prośby, przyjmując postawę bądź podporządkowania, bądź dominacji. W 229 wy­padkach zwracano się, przyjmując pierwszą postawę, a w 218, przyjmując drugą. Do zestawów osób, które uprzednio były przedmiotem badań, dodano grupy ro­dzinne (jeden dorosły mężczyzna, jedna dorosła kobieta co najmniej jedno dziecko).

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

OBSERWACJA ŻEBRZĄCYCH

bb9ed6e3

Obserwacja kilku żebrzących osób wyka­zała, że płeć, kontakt wzrokowy, przybierana postawa, ubranie, pogoda i wysokość sumy, o którą się prosi, mogą mieć znaczenie dla powodzenia prośby. Przepro­wadziliśmy eksperyment, w którym w roli żebraków wystąpiło kilku studentów. Celem eksperymentu było znalezienie odpowiedzi na cztery pytania: 1. Jakiego rodzaju zestawy osobników dzielą się z obcymi? 2. Ja­kie cechy osoby żebrzącej sprzyjają dzieleniu się z nią? 3. Jakie elementy otoczenia wpływają na ten proces oraz 4. Jaki odsetek ludzi dzieli się z innymi, kiedy do­bór krewniaczy nie wchodzi w grę, a odwzajemnienie jest nieprawdopodobne? Przeprowadzono dwa bada­nia. W badaniu pilotażowym dwu studentów płci męskiej, „żebraków”, zwracało się do 79 różnych zestawów osób (pojedynczy mężczyzna, pojedyncza kobieta, dwu męż­czyzn, dwie kobiety, para złożona z mężczyzny i kobie­ty) i prosiło o 10 centów, nie podając żadnych wyjaś­nień. Ubranie i postawa „żebraków” były następujące: Postawa podporządkowania polegała na pochyleniu głowy, garbieniu pleców, unikaniu kontaktu wzroko­wego oraz wyciąganiu prawej ręki w geście proszalnym.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

PODZIAŁ ZASOBÓW

PHOTO: EAST NEWS/SCIENCE PHOTO LIBRARY Human evolution. Conceptual image depicting the stages in the evolution of humans. At lower centre is an amphibian creature rising from the water. These evolved into the first land vertebrates 360 million years ago. Clockwise from this are: proconsul (23-15 million years ago) depicted as an African ape with both primitive and advanced features; Australopithecus afarensis (4-2.5 million years ago) which displayed a bipedal, upright gait walking on two legs; Homo erectus (1.5 million years ago) used fire and wooden tools; and Homo sapiens or modern man who appeared 300,000-200,000 years ago).

Dzielenie się jedzeniem u innych niż człowiek naczel­nych zaobserwowano jedynie u szympansów (Pan troylodytes). Pawiany (Papio anubis) tolerują czasami kradzież żywności. Występują zachowania wyrażające podporządkowanie oraz stosowane są gesty proszalne. Dzielenie się jedzeniem spokrewnionych ze sobą szym­pansów matki z dziećmi czy rodzeństwa między sobą , jak również podział schwytanej zdobyczy po­między tych, którzy ją upolowali oraz innych, bliskich sobie przedstawicieli gatunku wskazuje, że istnieją „reguły gry”. Na te reguły może mieć wpływ dobór kre­wniaczy  oraz altruizm odwzajemniony. Ewolucja dzielenia się jedzeniem z krewnymi mogła zachodzić za pośrednictwem doboru krewniaczego, ponieważ tego rodzaju postępowanie zwiększało wartość przystoso­wawczą osobników posiadających wspólne geny. Dzie­lenie się jedzeniem z osobnikami, które nie są krewny­mi, ale które mogą wyświadczyć przysługę dawcy lub jego krewnym, może być przykładem altruizmu odwza­jemnionego. Aczkolwiek dzielenie się jedzeniem oraz innymi zasobami środków do życia jest stale przez lu­dzi praktykowane , jak dotąd nie prowadzono szczegó­łowych badań związanego z tym zachowania się oraz reguł dotyczących sytuacji, w której osobnik przypusz­czalnie znajdujący się w potrzebie prosi lub błaga o pieniądze obcego człowieka, będącego potencjalnym dobroczyńcą.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment

MOŻLIWE ZNIEKSZTAŁCENIA

images

Wreszcie, uzasadnione jest rozważanie możliwych zniekształceń wprowadzonych przez analizę danych. Z całą pewnością badania międzykulturowe bywają słusznie krytykowane z pozycji metodologicznych. Na przykład miary związku, w rodzaju tych, których uży­liśmy, liczone są nierzadko dla bardzo dużych macierzy zmiennych. W sposób oczywisty taktyka taka prowadzi do wykrycia wielu pozornie „istotnych” związków . Zarzut ten nie dotyczy jednakże niniejszych badań, po­nieważ przeprowadziliśmy niewielką liczbę testów opartych na formułowanych a priori przewidywaniach zarówno co do istnienia, jak i kierunku zależności po­między zmiennymi.Drugi zarzut stawiany analizom międzykulturowym związany jest z rzetelnością wykorzystywanych w nich danych. Uważa się, że skoro analizy te dotyczą danych zawartych w pracach wielu różnych etnografów i kla­syfikatorów, to są one mało systematyczne i obciążone dużym niekontrolowanym błędem. W efekcie wykaza­nie istnienia jakiejkolwiek zależności, nawet takiej, która zachodzi w rzeczywistości, na podstawie tych da­nych może się okazać bardzo trudne. Stąd też uzyski­wane w analizach międzykulturowych wyniki świad­czące o nieobecności związków są nieco podejrzane. Jednakże wyniki, które są statystycznie istotne, tak jak te, które przedstawiliśmy, muszą odzwierciedlać bar­dzo silne, rzeczywiste związki — jeśli można było je uchwycić mimo wpływu różnorakich czynników rando- mizujących.

Posted in Zagadnienia ewolucji | Leave a comment